Kiedy komornik musi umorzyć egzekucję? Obowiązek umorzenia postępowania na gruncie art. 824 KPC z praktycznym omówieniem wybranych przesłanek

Efektywność postępowania egzekucyjnego zależy od wielu czynników. Niekiedy już jeden składnik majątku dłużnika pozwala na pełne zaspokojenie roszczenia, kiedy indziej — pomimo podejmowanych przez komornika czynności — brak jest realnych perspektyw na odzyskanie jakichkolwiek środków. Zdarza się również, że występują inne obiektywne przeszkody, które uniemożliwiają dalsze prowadzenie egzekucji. W takich przypadkach komornik jest zobowiązany do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a podstawę prawną tych rozstrzygnięcia stanowi art. 824 § 1 pkt 1–6 KPC.

Katalog przesłanek

Zgodnie z art. 824 § 1 KPC ustawodawca przewidział szereg przesłanek, których wystąpienie skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego przez komornika. Katalog ten kształtuje się następująco:

„§ 1. Postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu:
1) jeżeli okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych;
2) jeżeli wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo gdy egzekucja ze względu na jej przedmiot lub na osobę dłużnika jest niedopuszczalna;
3) jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych;
4) jeżeli wierzyciel w ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania;
5) jeżeli prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności albo orzeczenie, na którym oparto klauzulę wykonalności, zostało uchylone lub utraciło moc;
6) jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem, i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego.”

Wśród nich szczególnie należy zwrócić uwagę na praktyczne zastosowanie przesłanek z punktu 3, 4 i 6.

Brak sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych

Jak wskazano powyżej egzekucja ulega umorzeniu, gdy Komornik stwierdzi, że koszty egzekucyjne przewyższą sumę uzyskaną z egzekucji. Już podczas pierwszych czynności egzekucyjnych powinny zostać ustalone przybliżone koszty egzekucji, ponieważ zgodnie z art. 770 KPC dłużnik ma obowiązek zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji i tylko takie koszty mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu ich wysokości. Trzeba mieć przy tym na względzie, że ocena kosztów egzekucyjnych powinna obejmować także łączne koszty związane z prowadzeniem egzekucji na rzecz wszystkich wierzycieli, jeśli egzekucję do tej samej rzeczy lub prawa prowadzi ich kilku.

Uregulowanie to, tak naprawdę, ma za zadanie chronić zarówno wierzyciela, jak i dłużnika – wierzyciela, przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, których zwrotów nie uzyskałby po przeprowadzeniu egzekucji, a dłużnika przed zwiększeniem jego długu o koszty bezskutecznej egzekucji.

W celu ustalenia wskazanych kosztów, komornik powinien odnieść się do całego majątku dłużnika, do którego może skierować egzekucję zgodnie ze wszystkimi dopuszczalnymi mu środkami, włącznie z nieruchomością (jednak, co bardzo ważne, tylko w przypadku, gdy ten sposób egzekucji został wskazany przez wierzyciela).

Bezczynność wierzyciela

Podjęcie postępowania przez wierzyciela nie oznacza automatycznie przekazania wszelkiej odpowiedzialności za prowadzoną egzekucję. Egzekucja polega częściowo na współpracy wierzyciela oraz komornika i należy mieć tego świadomość. Przepis art. 824 § 1 pkt 4 KPC przewiduje, że bezczynność wierzyciela może objawiać się w niepodjęciu w ciągu sześciu miesięcy czynności niezbędnej do dalszego prowadzenia egzekucji albo niezgłoszeniu wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w tym terminie. Bezczynność ta, aby stała się podstawą umorzenia postępowania, musi znaleźć oparcie w obowiązujących przepisach. Jako klasyczny przykład można wskazać niezłożenie wymaganego wniosku, np. o opis i oszacowanie nieruchomości (art. 943 KPC).

Nie można też zapominać, że drugą przesłankę umorzenia stanowi brak wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie. Trzeba mieć tutaj na względzie, że umorzenie to nastąpi w każdym wypadku po upływie tego terminu od momentu ustania przyczyny zawieszenia.

Egzekucja przeciwko osobie, która nie jest dłużnikiem

Najczęstszy przypadek związany z tą przesłanką dot. egzekucji skierowanej przeciwko małżonkowi dłużnika. W razie skierowania przez komornika egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przeciwko dłużnikowi do majątku wspólnego będącego we władaniu małżonka dłużnika, który sprzeciwił się prowadzeniu egzekucji, komornik powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne z urzędu.

Podsumowanie

Reasumując, art. 824 KPC wyznacza sytuacje, w których komornik nie tylko może, ale wręcz musi zakończyć postępowanie egzekucyjne z urzędu, gdy dalsze jego prowadzenie „traci sens”. Praktyka wskazuje nam, że szczególne znaczenie mają przesłanki dotyczące nieopłacalności egzekucji, bezczynności wierzyciela oraz skierowania jej przeciwko osobie, która formalnie nie jest dłużnikiem. Koniec końców, omawiany przepis stanowi swoisty filtr, aby skuteczność egzekucji pozostawała nadal nadrzędnym celem postępowania.