Jakie są limity płatności gotówkowych na rok 2026 roku w Polsce? Na horyzoncie nadchodzące zmiany

Ograniczenia w zakresie obrotu gotówkowego od lat stanowią istotny element polityki państwa w walce z szarą strefą, praniem pieniędzy oraz uchylaniem się od opodatkowania. Regulacje te mają również charakter porządkujący obrót gospodarczy, promując przejrzystość transakcji i korzystanie z instrumentów bezgotówkowych. Zarówno prawo krajowe, jak i prawo Unii Europejskiej zmierzają w kierunku stopniowego ograniczania dużych płatności gotówkowych, przy czym tempo i zakres tych zmian różni się w zależności od kategorii uczestników obrotu.

Na gruncie prawa polskiego kluczowe znaczenie ma art. 19 ustawy – Prawo przedsiębiorców, który w 2026 roku utrzymuje limit płatności gotówkowych w relacjach pomiędzy przedsiębiorcami na poziomie 15 000 zł brutto. Oznacza to, że jeżeli jednorazowa wartość transakcji przekracza tę kwotę, zapłata powinna nastąpić za pośrednictwem rachunku płatniczego, niezależnie od tego, czy strony postanowią rozłożyć należność na raty. Istotne jest to, że limit odnosi się do całkowitej wartości transakcji, a nie do poszczególnych płatności cząstkowych. W przypadku transakcji wyrażonych w walutach obcych kwota ta podlega przeliczeniu na złote według średniego kursu NBP z dnia poprzedzającego dokonanie transakcji.

Przypomnieć należy, że naruszenie tego obowiązku nie powoduje nieważności czynności prawnej, ale rodzi poważne konsekwencje podatkowe. Przedsiębiorca, który ureguluje gotówką zobowiązanie przekraczające ustawowy limit, traci prawo do zaliczenia takiego wydatku do kosztów uzyskania przychodu. W praktyce oznacza to konieczność dokonania korekty rozliczeń podatkowych, a czasem także zwiększenia podstawy opodatkowania. Mechanizm ten pełni funkcję sankcyjną, mającą zniechęcać do obchodzenia przepisów poprzez formalne dzielenie transakcji na mniejsze płatności.

Inaczej przedstawia się sytuacja w relacjach pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą. W 2026 roku polskie prawo nie wprowadza na ten moment ogólnego limitu płatności gotówkowych w obrocie B2C. Oznacza to, że osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej może co do zasady zapłacić gotówką nawet bardzo wysoką kwotę, na przykład przy zakupie samochodu czy sprzętu elektronicznego o dużej wartości. Wprawdzie w poprzednich latach pojawiały się projekty wprowadzenia limitu również dla konsumentów, jednak ostatecznie nie weszły one w życie. Brak limitu nie oznacza jednak pełnej dowolności. Przy bardzo wysokich transakcjach gotówkowych zastosowanie mogą znaleźć przepisy ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, które nakładają na tzw. instytucje obowiązane – takie jak banki, kantory, biura rachunkowe, notariusze czy dealerzy towarów o wysokiej wartości – obowiązek identyfikacji klienta, weryfikacji źródła środków oraz rejestrowania transakcji przekraczających określone progi. Niezależnie od obowiązków wynikających wprost z ustawy, część podmiotów, kierując się oceną ryzyka i własną polityką compliance, wprowadza także wewnętrzne procedury ograniczające przyjmowanie wysokich kwot w gotówce albo uzależniające ich przyjęcie od dodatkowych formalności.

Na horyzoncie widać jednak wyraźne zmiany wynikające z prawa unijnego. Unia Europejska przyjęła pakiet regulacji, które od 2027 roku wprowadzą ogólny limit płatności gotówkowych w wysokości 10 000 euro lub równowartości tej kwoty w walucie krajowej. Ograniczenie to ma dotyczyć transakcji, w których przynajmniej jedną ze stron jest przedsiębiorca. Dodatkowo przewidziano obowiązek weryfikacji tożsamości klienta przy transakcjach gotówkowych przekraczających 3 000 euro. Celem tych regulacji jest zwiększenie przejrzystości obrotu finansowego oraz utrudnienie anonimowego przepływu dużych sum pieniędzy.

Należy również zwrócić uwagę, że Państwa członkowskie będą mogły utrzymać lub wprowadzić niższe limity krajowe, co oznacza, że Polska nie tylko będzie musiała dostosować swoje prawo do unijnych standardów, ale potencjalnie może zdecydować się na jeszcze bardziej restrykcyjne rozwiązania. W praktyce może to oznaczać, że także w relacjach z udziałem konsumentów pojawi się w przyszłości realne ograniczenie w zakresie płatności gotówkowych.

Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność stałego monitorowania zmian prawa i dostosowywania procedur wewnętrznych, w szczególności w zakresie przyjmowania płatności i dokumentowania transakcji. Już dziś naruszenie limitu 15 000 zł w obrocie między firmami wiąże się z dotkliwymi skutkami podatkowymi, a w niedalekiej przyszłości mogą dojść do tego dodatkowe obowiązki identyfikacyjne i sprawozdawcze. Konsumenci natomiast powinni mieć świadomość, że choć obecnie mogą swobodnie płacić gotówką nawet wysokie kwoty, to kierunek zmian legislacyjnych jednoznacznie wskazuje na stopniowe ograniczanie takiej formy rozliczeń.

Podsumowując, w 2026 roku podstawową granicą w polskim prawie pozostaje limit 15 000 zł dla transakcji między przedsiębiorcami. Brak analogicznego ograniczenia dla konsumentów ma charakter przejściowy i wynika najprawdopodobniej z decyzji politycznych niż z trwałego kierunku rozwoju prawa. Nadchodzące regulacje unijne zapowiadają natomiast istotne zmiany, które mogą w najbliższych latach znacząco zmienić sposób dokonywania dużych płatności, czyniąc obrót bezgotówkowy w wielu sytuacjach nie tylko preferowanym, ale wręcz obowiązkowym.