Podział majątku wspólnego

Upadłość małżonka a podział majątku wspólnego

Kontynuując serię dotychczasowych artykułów poruszających szereg istotnych zagadnień związanych z postępowaniem o podział majątku wspólnego, tym razem skupimy się na sytuacji, gdzie w stosunku do jednego z małżonków prowadzone jest postępowanie upadłościowe. Taki stan rzeczy może nieść bowiem za sobą wiele rozmaitych konsekwencji i stanowić dla małżonków znaczne utrudnienie w podziale poszczególnych składników zgodnie z ich rzeczywistą wolą.

kredyty frankowe poznań kancelaria prawna

Zdjęcie pochodzi z freepik.com

Skutki ogłoszenia upadłości – powstanie rozdzielności majątkowej oraz niedopuszczalność podziału majątku

Rozpoczynając rozważania nad przedstawionym problemem należy w pierwszej kolejności wskazać na skutki, jakie ustawa Prawo upadłościowe wiąże z ogłoszeniem upadłości jednego z małżonków. Otóż, stosownie do regulacji zawartej w art. 124 ww. ustawy, pomiędzy małżonkami dochodzi wówczas do ustanowienia rozdzielności majątkowej. Jednocześnie, jeżeli małżonkowie pozostawali do tej pory w ustroju wspólności majątkowej, to będący w ich posiadaniu majątek wspólny wchodzi do masy upadłości, a jego podział staje się niedopuszczalny. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że wszystkie składniki majątkowe należące dotychczas do małżonków, pozostają z momentem ogłoszenia upadłości do wyłącznej dyspozycji syndyka i służą zaspokojeniu wierzycieli w toku trwającego postępowania. Rozważania te zmierzają zatem do ustalenia, że małżonek upadłego może z dużym prawdopodobieństwem utracić część przysługujących mu aktywów, które by mu przypadły, gdyby podział majątku wspólnego został dokonany w toku normalnego postępowania lub na mocy zawartej przez strony umowy.

Prawo do zgłoszenia wierzytelności

Małżonkowi upadłego przysługuje prawo do dochodzenia w prowadzonym postępowaniu upadłościowym należności z tytułu jego udziału w majątku wspólnym. W tym celu, niezbędne jest  dokonanie zgłoszenia wierzytelności syndykowi prowadzącemu postępowanie. Niemniej, podzielić należy w tym aspekcie pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 15 listopada 2018 roku (sygn. akt III CZP 59/18), że taka konstrukcja prawna nie daje w gruncie rzeczy pełnej ochrony i zabezpieczenia interesów drugiego z małżonków i może prowadzić do jego pokrzywdzenia. W istocie bowiem dochodzi do sytuacji, gdzie małżonek swoim udziałem w majątku wspólnym ponosi odpowiedzialność za zobowiązania upadłego – współmałżonka, bez względu na fakt, czy był współdłużnikiem, jak również czy wyraził zgodę na ich zaciągnięcie.

Wartym uwagi pozostaje również inny fragment powyższego orzeczenia, w którym to Sąd Najwyższy podkreśla możliwość domagania się przez małżonka w zgłoszeniu wierzytelności ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym i w rezultacie zgłoszenia swoich roszczeń w kwocie wyższej niż połowa wartości aktywów majątku wspólnego. Co szczególnie istotne, omawiane regulacje znajdą zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy osoba, wobec której ogłoszona upadłość, pozostawała na ten dzień w związku małżeńskim. Zakaz podziału majątku wspólnego nie obejmie zatem sytuacji, gdzie małżonkowie dokonali rozwiązania małżeństwa lub w inny sposób doprowadzili do ustania wspólności majątkowej przed ogłoszeniem upadłości jednego z nich. Zasada ta znajdzie zastosowanie także wówczas, jeżeli nawet do dnia wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości małżonkowie nie przeprowadzili podziału majątku wspólnego.

Upadłość małżonka – przedsiębiorcy

Podobne konsekwencje dla majątku wspólnego małżonków będzie rodziło ogłoszenie upadłości jednego z nich jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Ustawodawca wprowadził w takich okolicznościach dodatkową regulację, zgodnie z którą domniemywa się, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa. Dokonując interpretacji powyższego przepisu, należy wziąć pod uwagę w szczególności treść art. 31 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który przesądza o tym, że do majątku wspólnego należą m.in. dochody uzyskane z tytułu działalności gospodarczej. Przenosząc te rozważania na obszar podziału majątku wspólnego małżonków należy dojść do wniosku, że jego niedopuszczalność obejmuje również sytuację, gdzie upadłość została ogłoszona w stosunku do małżonka – przedsiębiorcy. Co więcej, zgodnie z wprowadzonym domniemaniem, którego ciężar ewentualnego obalenia spoczywa na małżonku upadłego, wejściu do masy upadłości, a w konsekwencji zakazowi podziału, podlega cały majątek wspólny nabyty ze środków pochodzących z dochodów upadłego przedsiębiorstwa.

Podsumowanie

Jak można zauważyć na podstawie powyższych rozważań, ogłoszenie upadłości jednego z małżonków niesie dla nich dalekosiężne konsekwencje, obejmujące w dużej mierze kwestie związane z ewentualnym podziałem ich wspólnego majątku. O ile ustawodawca przewidział możliwość dokonania zgłoszenia wierzytelności i dochodzenia przez małżonka upadłego należnego mu udziału w majątku wspólnym w toku postępowania upadłościowego, tak w praktyce instytucja ta z dużym prawdopodobieństwem nie zaspokoi jego roszczeń w takim stopniu, jak miałoby to miejsce gdyby nie doszło do postępowania upadłościowego. Z tego względu, w przypadku uzasadnionych podejrzeń co do możliwej upadłości małżonka, warto z wyprzedzeniem zadbać o zabezpieczenie swoich aktywów należących do tej pory do majątku wspólnego, do czego nieodzowna może okazać się pomoc fachowego pełnomocnika. Dlatego też, w razie jakichkolwiek wątpliwości dotyczących przedstawionego zagadnienia, pozostajemy do Państwa dyspozycji i zapraszamy do bezpośredniego kontaktu.

Autor:

Bartłomiej Teodorczyk

Bartłomiej Teodorczyk

Aplikant radcowski

Email: biznesprawnik@turcza.com.pl

Specjalizuje się w prawie cywilnym materialnym oraz procedurze cywilnej. procedurze cywilnej, procedurze cywilnej i zagadnieniach z obszaru prawa konsumenckiego.

Dodaj komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.